Rozszerzanie diety to temat złożony i często stresujący dla młodych rodziców, zwłaszcza tych, którzy mierzą się z tematem rozszerzania po raz pierwszy. W tym artykule postaram się w przystępny sposób przekazać Ci najważniejsze kwestie związane z rozszerzaniem diety niemowlaka. Bez wątpienia w Internecie odnaleźć można wiele artykułów na ten temat. Niestety nie wszystkie są aktualizowane, a zalecenia na przestrzenie lat ulegają zmianą. Aktualizacja zaleceń, która miała miejsce w 2022 r., wprowadziła pewne modyfikacje w schemacie i postępowaniu podczas rozszerzania diety niemowląt. Dlatego też możesz mieć pewność, że wszystko, co zebrałam w tym miejscu to najbardziej aktualne standardy dotyczące wprowadzania pokarmów uzupełniających, do diety Twojego maluszka i są zgodne z tym, co obowiązuje w 2024 roku.

Rozszerzanie diety 2024- spis treści:

Czym właściwie jest rozszerzanie diety niemowlaka?

Rozszerzanie diety dziecka to kolejny etap na drodze jego rozwoju. Jest to bardzo długi proces, który w pierwszym roku życia sprowadza się do zapoznania się z nowymi smakami, zapachami i teksturami. Niemowlę podczas rozszerzania diety zapoznaje się również z różnymi konsystencjami posiłków (od gładkich papek, przecierów z grudkami, po jedzenie w kawałkach). Początkowo ilości spożywanego pokarmu są niewielkie. Nie martw się tym, to zupełnie normalne. Poza odkrywaniem smaku i zapachu niemowlę sprawdza pokarm na wiele sposobów. Może go
rozcierać, rozgniatać, bawić się nim. Nie pozbawiajmy dziecka tej możliwości. To również ważny element rozwoju.

Jeśli etap rozszerzania diety dopiero jest przed Wam,i możesz już teraz pomyśleć, która z metod rozszerzania diety będzie dla Ciebie lepsza.

Tradycyjna metoda karmienia to sposób, w którym to rodzic na początku rozszerzania diety dziecka podaje mu pokarm przy pomocy łyżeczki. Metoda BLW to zupełnie inne podejście. Pewnego rodzaju filozofia. Zgodnie z koncepcją BLW niemowlę od samego początku rozszerzania diety jest samodzielne. Ten sposób pomija etap karmienia przez opiekuna. Dziecko decyduje co i ile zje. Pamiętaj, jeśli nie jesteś przekonana do takiego sposobu karmienia lub Twój maluszek nie siedzi samodzielnie, spokojnie możesz wybrać metodę tradycyjną. Jeśli natomiast interesuje Cię, co to jest BLW i chcesz dowiedzieć się więcej, to zobacz koniecznie ten poradnik.

Po co właściwie rozszerzać dietę niemowlakowi?

Początkowo mleko matki lub mleko modyfikowane w pełni zaspokaja zapotrzebowanie na wszystkie składniki odżywcze u dziecka. Ten okres trwa zazwyczaj do 6 miesiąca życia. Oczywiście zdarzają się sytuacje, gdy u niemowlaka występują pewne niedobory i istnieją medyczne wskazania, by dodatkowe składniki odżywcze zacząć wprowadzać do diety przed ukończeniem 6 miesięcy, jednak dzieje się to pod kontrolą lekarza i zgodnie z jego wytycznymi.

Ile posiłków podawać niemowlakowi na start podczas rozszerzania diety?

Wraz z ukończeniem przez maluszka 6 miesięcy zmienia się jego zapotrzebowanie na składniki odżywcze. Pomimo, że mleko jest nadal podstawą diety niemowlaka, to powoli powinniśmy zacząć wprowadzać nowe pokarmy uzupełniające dietę dziecka.

Poniżej zalecany schemat żywienia niemowlaka:

  • 6-8 miesięcy – zaleca się wprowadzenie 2-3 posiłków uzupełniających
  • 9-12 miesięcy – zaleca się wprowadzenie 3-4 posiłków uzupełniających oraz 1-2 przekąsek
Schemat rozszerzania diety

Pierwsze dni rozszerzania diety to poznawanie nowych smaków i konsystencji. W tym okresie możesz spokojnie rozpocząć wprowadzanie pokarmów uzupełniających od 1 posiłku dziennie i stopniowo zwiększać ich ilości, w zgodzie z dzieckiem i jego zapotrzebowaniem.

Pamiętaj również, że schemat to tylko orientacyjne zalecenia. Każdy maluch jest inny, nie każdy potrzebuje, aż tylu posiłków uzupełniających. Dlatego, jeśli w schemacie na dalszym etapie widzisz, że maluch powinien docelowo zjeść 4-6 posiłków, a Twoje dziecko je 3 pełnowartościowe posiłki i ma zbilansowaną dietę, to nie przejmuj się tymi tablami. Podążaj za dzieckiem i jego preferencjami.

Kiedy zacząć rozszerzanie diety niemowlaka?

Nie ma sztywnych norm, które określałyby jaki wiek dziecka jest odpowiedni, by zacząć rozszerzanie diety. Zgodnie z zaleceniami WHO czy też Amerykańskiej Akademii Pediatrii organizm maluszka osiąga gotowość do rozpoczęcia przygody z rozszerzaniem diety dopiero po skończonym 6 miesiącu życia. Te zalecenia dotyczą dzieci karmionych zarówno mlekiem matki, jak i mlekiem modyfikowanym.

Natomiast zgodnie z najnowszymi wytycznymi PTGHiŻDz (Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci) z 2022 roku, nie ma jedynego właściwego wieku, w którym u wszystkich niemowląt należy wprowadzać pokarmy uzupełniające. Zależy to od indywidualnych cech rozwojowych każdego maluszka. Dlatego wprowadzanie produktów uzupełniających należy rozpocząć nie wcześniej niż od 17. tygodnia życia (początek 5. m.ż.) i nie później niż w 26. t.ż. (początek 7. m.ż.) Dodatkowo PTGHiŻDz w najnowszych zaleceniach wskazuje, że: „celem, do którego należy dążyć w żywieniu niemowląt, jest wyłączne karmienie piersią przez pierwszych 6 miesięcy życia”.

Rozszerzanie diety po 4 miesiącu życia.

Temat rozszerzania diety po 4 miesiącu życia dziecka budzi wiele kontrowersji wśród mam. Teoretycznie rozszerzanie diety można zacząć już po ukończeniu 17 tygodnia życia maluszka, jednak zwolennicy zdrowego i racjonalnego odżywiania wyznaczają sztywną granicę 6 miesięcy.
Pamiętaj, to na rodzicach ciąży odpowiedzialność i to właśnie Ty podejmujesz kluczowe decyzje dotyczące swojego dziecka. To również do Twoich kompetencji należy decyzja, od kiedy rozpocząć przygodę z rozszerzaniem diety. Decyzja ta jest o tyle ciężka, że musimy często mierzyć się, ze sprzecznymi informacjami. Niejednokrotnie presję na wczesne wprowadzanie nowych produktów uzupełniających wywierają na nas nasze mamy, czy babcie. Niestety opierają się one na nieaktualnych zaleceniach. Dodatkowo sklepowe półki uginają się od produktów, gdzie na etykietach możemy znaleźć oznaczenie, że produkt przeznaczony jest dla dzieci od 4 miesiąca życia. Musisz mieć jednak świadomość, że jest to efekt czystych kalkulacji biznesowych, które prowadzą do jak najlepszych wyników finansowych przedsiębiorstw, niekoniecznie mając na uwadze dobro maluszka. W tym wypadku liczą się względy ekonomiczne.

Medyczne wskazania do wcześniejszego rozszerzania diety

Oczywiście należy pamiętać, że istnieją medyczne wskazania, by rozpocząć rozszerzenie diety szybciej niż w 6 miesiącu życia. W takich przypadkach lekarz zaleca wcześniejsze wprowadzanie pokarmów uzupełniających. Jeśli nie ma medycznych przesłanek, to pamiętaj, że niemowlę, ma przed sobą całe życie, a zazwyczaj żołądek 4-miesięcznego dziecka jest na tyle delikatny, że rozszerzanie diety w tym czasie nie sprawdzi się u większości maluchów. Pamiętaj, że taką decyzję należy zawsze skonsultować, ze specjalistą.

Rozszerzanie diety

Należy jednak pamiętać, że każdy maluch rozwija się inaczej i zdarzają się niemowlęta, które już ok. 20 tygodnia życia będą gotowe na rozszerzanie diety. Dlatego predyspozycje każdego dziecka należy zawsze oceniać indywidualnie. Nie stresuj się również przyjętą granicą 6 miesięcy, jeśli w tym czasie będziesz na wyjeździe, czekają Cię ważne wydarzenia rodzinne, nie musisz na wariata wprowadzać pokarmów uzupełniających. Spokojnie możesz rozpocząć przygodę z rozszerzaniem diety kilka, kilkanaście dni później. Analogicznie, jeśli Twój maluszek wykazuje oznaki gotowości, a 6 miesięcy skończy za kilka dni, również możesz spokojnie spróbować wcześniej. Jeśli uważasz, że to dobry moment lub w tym czasie będziesz mogła np. liczyć na pomoc partnera, mamy, babci, a czujesz wewnętrzną potrzebę, by ktoś na początku towarzyszył Ci podczas wprowadzania nowych pokarmów, zwłaszcza jeśli wybierzesz metodę BLW. 

Którą metodę rozszerzania diety wybrać? BLW czy metoda tradycyjna?

Nie ma jednej słusznej i skutecznej metody w karmieniu niemowląt. Chociaż w obecnych czasach dominuje trend karmienia metodą BLW i podążaniem za dzieckiem, to zarówno jedna, jak i druga metoda jest dobra, jeżeli karmienie odbywa się w zgodzie z maluszkiem i Tobą. Jeśli na samym początku rozszerzania diety nie masz wystarczająco dużo odwagi, by podawać kawałki, to spokojnie możesz rozpocząć karmienie od podawania gładkich przecierów przy pomocy łyżeczki. Pamiętaj jednak, że nie należy wstrzymywać się z podawaniem kawałków. Dlatego też nawet w przypadku wyboru metody tradycyjnej stopniowo wprowadzaj grudki lub kawałki do ręki. Tak by maluszek miał możliwość poznawania różnych konsystencji. Wybór należy do Was.

Od czego zacząć rozszerzanie diety niemowlaka?

Żadne z zaleceń nie mówią wprost od jakich produktów zacząć rozszerzanie diety niemowląt. Nie ma tu sztywnych reguł i zasad. Ważne jest jednak, że dużo łatwiejsze w akceptacji są słodkie smaki. Dlatego też zaleca się by proces rozszerzania diety rozpocząć od warzyw i podawać je sukcesywnie przez okres ok. 2 tygodni. Po tym czasie do diety niemowlaka można włączyć owoce.

Pamiętaj by nie rezygnować z warzyw na rzecz owoców po okresie 2 tygodni. Zgodnie z zaleceniami nowe posiłki powinny być wprowadzane z ostrożnością. Nie powinno wprowadzać się kilku nowych produktów w tym samym czasie.

Najlepszym rozwiązaniem jest by zaczynać od bardzo małych ilości nowego produktu (ok. 3-4 łyżeczek). W tym czasie rolą opiekuna jest obserwacja dziecka i jego reakcji. Jeśli reakcja alergiczna nie wystąpiła.

Podczas ostatniego kursu z dietetyki pediatrycznej  (kwiecień 2022 roku) dowiedziałam się, że najlepsze efekty rozszerzania diety uzyskuje się, wprowadzając codziennie 3 nowe warzywa w odpowiednich odstępach czasowych tak, by wykluczyć ewentualne alergie pokarmowe. Powyższe metody stosowane są zazwyczaj podczas tradycyjnego rozszerzania diety. Jeśli chcesz poznać alternatywny sposób oraz dowiedzieć się co to jest BLW , to zapoznaj się z tym artykułem. Jeśli zastanawiasz się, które z warzyw wprowadzić na początek to mamy spory wybór: dynia, burak, brokuł, ziemniak, marchewka itp. Pamiętaj, że marchewka często powoduje zaparcia. Jeśli w okresie noworodkowym Twoje dziecko miało problemy z brzuszkiem, spróbuj rozpocząć od czegoś delikatnego np. dyni.

Oznaki gotowości do rozszerzania diety.

Jeśli zastanawiasz się, czy Twój maluszek jest już gotowy na rozszerzanie diety i czy nadszedł odpowiedni moment by zacząć wprowadzać nowe pokarmy zobacz, czy wykazuje wszystkie poniższe oznaki gotowości. Jeśli tak, do dzieła, zacznijcie przygodę i wspólnie czerpcie radość z odkrywania nowych smaków.
Oznaki gotowości to:

    • stabilna postawa, nabycie umiejętności siedzenia z podparciem (pamiętaj, że duża grupa dzieci w wieku powyżej 6 m. może mieć z tym problem, jednak nie jest to przeciwwskazaniem do rozszerzania diety, wówczas możesz rozpocząć rozszerzania diety trzymając maluszka na kolanach),

    • twoje dziecko okazuje oznaki zainteresowania jedzeniem (wodzi wzrokiem podczas spożywania posiłku, gestykuluje, wyciąga rączki),

    • u Twojego maluszka zanikł odruch usuwania z ust ciała obcego, czyli wypychania jedzenia językiem,

    • odpowiednia dojrzałość nerwowo-mięśniowa, czyli dobra stabilizacja głowy oraz szyi,

    • chwytanie jedzenia i umiejętne trafianie nim do buzi,

    • przeżuwanie pokarmu

Wszystkie powyższe oznaki gotowości do rozszerzania diety dziecka powinny występować łącznie. Jeśli podjęłaś próbę podawania pierwszych pokarmów, ale zaobserwowałaś, że maluch odmawia jedzenia, odwraca głowę w drogą stronę, przejawia wyraźną niechęć, to spokojnie wstrzymaj się kilka dni z proponowaniem pokarmów uzupełniających. Pamiętaj, że każdy niemowlak ma swój czas, a 6 miesięcy to umowna granica. Gotowość może przyjść po jakimś czasie. Nie stresuj się tym, gdyż w pierwszym roku życia to mleko jest podstawą diety maluszka.

Oznaki gotowości do rozszerzania diety dziecka

Jakie produkty są zakazane podczas rozszerzania diety?

Niemowlę może próbować bardzo wielu rzeczy, nie ma też od pewnego czasu rozgraniczenia na produkty, które należy wprowadzić do diety maluszka z uwzględnieniem określonych miesięcy (jak np. pieprz w 8 miesiącu, jogurt w 7 miesiącu). Wszystko, z wykluczeniem produktów, których nie może jeść niemowlak możesz spokojnie podawać od początku rozszerzania diety. Najnowsze zalecenia sprawiają, że dieta dziecka może być urozmaicona od samego początku. Poniżej lista produktów zakazanych podczas rozszerzania diety w oparciu o polskie standardy i zalecenia.

Wyróżniamy następujące produkty zakazane podczas rozszerzania diety niemowląt:

    • surowe ryby,

    • surowe jaja ( w jaki sposób wprowadzić jajko niemowlakowi sprawdzisz w tym artykule),

    • niepasteryzowane mleko oraz sery,

    • miód,

    • mleko kozie,

    • soki owocowe,

    • mleko ryżowe (do 5 roku życia),

    • mleko krowie jako samodzielny napój ( nie można zastąpić nim karmienia mlekiem matki lub mlekiem modyfikowanym. Spokojnie może być dodatkiem dań takich jak m.in. naleśniki, gofry, czy budyń).

    • koper włoski (do 4 roku życia),

    • surowe mięso,

    • podroby i przetworzone mięso ( wyjątek zgodnie z zaleceniami WHO stanowi wątróbka, która jest bogatym źródłem żelaza i w przypadku jego niedoboru może być stosowana podczas rozszerzania diety,

    • ryby drapieżne m.in tuńczyk, okoń, czy też makrela

    • sól

    • cukier

    • grzyby leśne (do 12 roku życia)

Produkty zakazane w diecie niemowląt

W jaki sposób wprowadzać alergeny do diety niemowlaka?

Jedną z kluczowych kwestii, które często niepokoją młodych rodziców są alergie i ryzyko ich wystąpienia podczas rozszerzania diety. Najnowsze zalecenia wskazują, że produkty, które potencjalnie mogą wywołać reakcję alergiczną powinno wprowadzać się do diety maluszka w taki sam sposób jak inne pokarmy uzupełniające. W związku z powyższym produkty, które mogą potencjalnie uczulać, wprowadzamy do diety dziecka od początku rozszerzania diety.

Dodatkowo, jeśli wprowadzasz jakiś produkt, który jest potencjalnie silnym alergenem, to zacznij od bardzo małych ilości. Najlepiej też wprowadzać je pojedynczo. Postaraj się, by tego samego dnia, w którym zdecydujesz się wprowadzić jajko do diety maluszka nie podawać po raz pierwszy również np. masła orzechowego.

alergeny w diecie niemowlaka

Stanowisko Amerykańskiej Akademii Pediatrii wyraźnie wskazuje, że nie powinno się opóźniać podawania produktów potencjalnie alergizujących. W przypadku kiedy obawiasz się wystąpienia alergii, a rodzice są alergikami możesz spróbować podawać potencjalne alergen rzadziej np. co 2-3 dni. Chociaż niestety tak naprawdę uczulić może wszystko i w każdym czasie. Poniżej znajdziesz listę produktów, które najczęściej wywołują alergię. Zwróć na nie szczególną uwagę podczas rozszerzania diety swojego dziecka.

Wprowadzanie alergenów

Dlaczego wprowadzać alergeny

Kiedy podawać nowy pokarm? Zasada 30-60 minut po karmieniu i inne ważne aspekty.

Przyjmuje się, że nowy pokarm uzupełniający powinno proponować się po 30-60 minutach od zakończenia karmienia piersią lub mlekiem modyfikowanym. Niemniej jednak warto pamiętać, że jest to czas orientacyjny i bardzo dużo zależy od dziecka, naszego planu dnia i jego temperamentu. Możesz na początku spróbować zastosować się do tej umownej zasady. Jednak jeśli jesteś mamą maluszka, który nieustannie domaga się piersi może być ciężko by dopasować te ramy czasowe. Wówczas nie trzymaj się sztywno schematu, a podążaj za dzieckiem. Pamiętaj, by było wypoczęte i w dobrym nastroju inaczej próba zaproponowania nowego smaku może skończyć się fiaskiem.

Ponadto pamiętaj by na początku rozszerzania diety nie zastępować posiłku mlecznego posiłkiem stałym. Zarówno mleko matki, jak i mleko modyfikowane to podstawa żywienia, do czasu ukończenia przez dziecko 1 roku życia.

Czy od początku rozszerzania diety można podawać kilka produktów jednocześnie?

Istnieje wiele szkół i wiele metod rozszerzania diety. Niektórzy, od początku łączą kilka produktów i podają kilka smaków w trakcie jednego posiłku. Niestety ten sposób w przypadku wystąpienia ewentualnej alergii nie pozwoli nam określić co było przyczyną uczulenia. Zaleca się by podawać 3 nowe produkty dziennie w odstępach czasowych. Dzięki czemu maluszek będzie miał szansę zaznajomić się z wieloma nowymi smakami, w krótszym czasie, a my łatwiej określimy, co było ewentualnym alergenem przy wystąpieniu reakcji uczuleniowej. Musisz jednak pamiętać, że wystąpienie alergii pokarmowej zazwyczaj ma miejsce do kilku godzin po kontakcie z alergenem. Czasami jednak objawy alergii są opóźnione i mogą pojawić się nawet po kilku dniach. Dlatego też do Ciebie należy decyzja, czy będziesz na początku podawać jeden produkt przez 1-2 dni, czy też kilka jednocześnie.

Jakie produkty można podawać startując z rozszerzaniem diety?

Aktualnie jesteśmy w dużo bardziej komfortowej sytuacji niż miało to miejsce jeszcze kilka lat temu. Nie musimy przeglądać dziesiątek tabeli, które określały co i kiedy podawać, w zależności od miesiąca ukończenia dziecka. Mamy pełną swobodę w doborze produktów. Pamiętaj, że nie możemy wprowadzać do diety dziecka produktów zakazanych. Śmiało możesz natomiast podawać:

    • gotowane i pieczone mięso

    • gotowane i pieczone ryby

    • warzywa oraz owoce

    • przyprawy

    • zdrowe tłuszcze: masło orzechowe, masło, zmielone pestki, oleje roślinne

    • gotowane jaja

    • zboża i produkty zbożowe

    • mleko krowie jako dodatek do dań

    • strączki

    • przetwory z mleka pasteryzowanego ( m.in jogurt, kefir, maślanka, ser itp.)

Co i jak podawać do picia podczas rozszerzania diety niemowlaka?

Poza wprowadzaniem pokarmów stałych należy również od początku rozszerzania diety wprowadzać wodę do picia. Najlepiej podawać ją w otwartym kubku, można również używać bidonu z rurką. Nie zaleca się natomiast podawania wody w butelce ze smoczkiem.

Najlepszą wodą do picia dla niemowlaka jest woda źródlana lub naturalna, której stężenie soli mineralnych jest mniejsze niż 500 mg/l. Możesz również podawać wodę z kranu po jej wcześniejszym przegotowaniu.

co do picia podczas rozszerzania diety